Tầm soát ung thư trực tràng bao lâu một lần ?

Tầm soát ung thư trực tràng (hay ung thư đại trực tràng) là biện pháp quan trọng giúp phát hiện sớm polyp tiền ung thư hoặc ung thư ở giai đoạn đầu, từ đó tăng tỷ lệ chữa khỏi lên đến hơn 90%. Nhiều người thắc mắc tầm soát ung thư trực tràng nên thực hiện bao lâu một lần để vừa hiệu quả vừa phù hợp với sức khỏe. Câu trả lời phụ thuộc vào độ tuổi, nhóm nguy cơ và phương pháp tầm soát được lựa chọn.

Ai nên thực hiện tầm soát ung thư trực tràng ?

Theo các hướng dẫn quốc tế hiện hành (USPSTF, ACS, NCCN) và các khuyến cáo tại Việt Nam từ các bệnh viện lớn:

• Nhóm nguy cơ trung bình (không có yếu tố nguy cơ đặc biệt): Bắt đầu tầm soát ung thư trực tràng từ 45 tuổi, duy trì đến 75 tuổi nếu sức khỏe tốt.
• Nhóm nguy cơ cao: Bắt đầu sớm hơn (có thể từ 40 tuổi hoặc trước 10 năm so với tuổi người thân mắc bệnh), và tần suất dày hơn.

Yếu tố nguy cơ cao bao gồm:

• Tiền sử gia đình có người bị ung thư đại trực tràng hoặc polyp.
• Bản thân từng bị polyp, viêm loét đại tràng mạn tính (IBD), bệnh Crohn.
• Tiền sử xạ trị vùng bụng chậu.
• Hội chứng di truyền (Lynch, FAP…).
• Béo phì, hút thuốc, chế độ ăn nhiều thịt đỏ, ít chất xơ.

Tầm soát ung thư trực tràng bao lâu một lần theo từng phương pháp ?

Tần suất tầm soát ung thư trực tràng khác nhau tùy thuộc vào phương pháp:

1. Nội soi đại tràng (Colonoscopy) – Phương pháp tốt nhất, vừa chẩn đoán vừa điều trị (cắt polyp):
   • Nguy cơ trung bình: 10 năm một lần.
   • Nếu phát hiện polyp: 3 – 5 năm một lần (tùy số lượng, kích thước và loại polyp).
   • Nguy cơ cao: 1 – 3 năm một lần hoặc theo chỉ định bác sĩ.
2. Xét nghiệm máu ẩn trong phân (FIT hoặc gFOBT):
   • Thực hiện hàng năm (1 năm/lần).
3. Xét nghiệm DNA trong phân đa mục tiêu (mt-sDNA, ví dụ Cologuard):
   • 3 năm một lần.
4. Nội soi đại tràng sigma ống mềm (Flexible sigmoidoscopy):
   • 5 – 10 năm một lần (thường kết hợp với xét nghiệm phân).
5. Nội soi đại tràng ảo (CT colonography):
   • 5 năm một lần.

Sau khi nội soi đại tràng sạch (không polyp), nhiều hướng dẫn khuyến nghị lặp lại sau 10 năm ở người nguy cơ trung bình. Nếu có polyp tiền ung thư được cắt bỏ, thời gian kiểm tra lại sẽ ngắn hơn (thường 3-5 năm).

Khi nào cần tầm soát ung thư trực tràng sớm và thường xuyên hơn ?

• Có triệu chứng: Chảy máu hậu môn, thay đổi thói quen đại tiện (táo bón xen tiêu chảy), phân hẹp, đau bụng, sụt cân không rõ lý do, thiếu máu…
• Người trên 75 tuổi: Nên trao đổi với bác sĩ để quyết định có tiếp tục tầm soát ung thư trực tràng hay không, tùy thuộc sức khỏe và kỳ vọng sống.
• Người đã điều trị ung thư đại trực tràng: Theo dõi chặt chẽ hơn, thường nội soi sau phẫu thuật 1 năm, sau đó tùy theo giai đoạn.

Lợi ích và lưu ý khi thực hiện tầm soát ung thư trực tràng

Tầm soát ung thư trực tràng không chỉ phát hiện ung thư sớm mà còn ngăn ngừa bệnh bằng cách cắt bỏ polyp trước khi chúng biến thành ác tính (quá trình này thường mất 5-10 năm). Tại Việt Nam, ung thư đại trực tràng đang có xu hướng trẻ hóa, nên việc tầm soát từ 45 tuổi là rất cần thiết.

Những lưu ý quan trọng:

• Không nên tự ý chọn phương pháp và tần suất mà cần tư vấn bác sĩ chuyên khoa Tiêu hóa – Gan mật – Nội soi hoặc Hậu môn trực tràng.
• Nội soi đại tràng là phương pháp nhạy nhất nhưng cần chuẩn bị tốt (uống thuốc xổ) và thực hiện tại cơ sở uy tín.
• Kết quả bình thường không có nghĩa là mãi mãi an toàn – vẫn cần duy trì lịch tầm soát ung thư trực tràng định kỳ.

Phòng ngừa ung thư trực tràng bên cạnh tầm soát

• Ăn nhiều rau củ, chất xơ, uống đủ nước, hạn chế thịt đỏ, đồ chế biến sẵn, rượu bia.
• Tập thể dục đều đặn, duy trì cân nặng hợp lý.
• Không hút thuốc.
• Khám sức khỏe định kỳ.

Tầm soát ung thư trực tràng bao lâu một lần không có con số cố định cho mọi người, nhưng với hầu hết người lớn từ 45 tuổi trở lên, lịch nội soi 10 năm kết hợp xét nghiệm phân hàng năm là lựa chọn phổ biến và hiệu quả. Đừng chờ có triệu chứng mới đi khám – phát hiện sớm chính là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe.

Nếu bạn thuộc nhóm nguy cơ hoặc đang lo lắng về các dấu hiệu bất thường, hãy đến ngay cơ sở y tế uy tín để được tư vấn lịch tầm soát ung thư trực tràng phù hợp nhất.