Phác đồ điều trị bệnh trĩ như thế nào ?

Bệnh trĩ là bệnh lý phổ biến ở vùng hậu môn trực tràng, gây chảy máu, đau rát, ngứa và búi trĩ sa, ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống. Phác đồ điều trị bệnh trĩ phụ thuộc chủ yếu vào mức độ bệnh (độ 1-4), loại trĩ (nội, ngoại, hỗn hợp), có biến chứng hay không, và tình trạng sức khỏe của người bệnh. Theo hướng dẫn của các bệnh viện uy tín, nguyên tắc chung là bắt đầu từ điều trị bảo tồn (nội khoa), chỉ can thiệp thủ thuật hoặc phẫu thuật khi cần thiết.

1. Phân độ bệnh trĩ và nguyên tắc điều trị

Bệnh trĩ nội thường được phân độ theo Goligher:

• Độ 1: Búi trĩ nhỏ, chỉ chảy máu, chưa sa ra ngoài.
• Độ 2: Búi trĩ sa ra khi rặn nhưng tự co lên được.
• Độ 3: Búi trĩ sa ra và phải dùng tay đẩy lên.
• Độ 4: Búi trĩ sa thường xuyên, không đẩy lên được, dễ tắc mạch hoặc hoại tử.

Phác đồ điều trị bệnh trĩ tuân theo nguyên tắc:

• Độ 1 – 2: Ưu tiên nội khoa + thay đổi lối sống.
• Độ 3: Kết hợp thủ thuật hoặc phẫu thuật ít xâm lấn.
• Độ 4 hoặc có biến chứng (tắc mạch, sa nghẹt, chảy máu nhiều): Thường cần phẫu thuật.

2. Điều trị nội khoa (bảo tồn) – Áp dụng cho hầu hết trường hợp ban đầu

Đây là nền tảng của phác đồ điều trị bệnh trĩ, giúp giảm triệu chứng và ngăn ngừa tiến triển:

• Chế độ ăn uống và sinh hoạt:
  • Tăng chất xơ: Rau củ quả (rau muống, diếp cá, chuối, thanh long, khoai lang…), uống đủ 2-2,5 lít nước/ngày.
  • Tránh táo bón: Không rặn mạnh, không ngồi toilet quá lâu, đi đại tiện đúng giờ.
  • Kiêng: Đồ cay nóng, rượu bia, cà phê, thức ăn ít xơ.
  • Vận động: Đi bộ, tập thể dục nhẹ, tránh ngồi hoặc đứng lâu một chỗ.
• Vệ sinh: Ngâm hậu môn trong nước ấm sạch (sitz bath) 15-20 phút, 2-3 lần/ngày, đặc biệt sau đại tiện. Rửa nhẹ nhàng bằng nước, giữ vùng khô thoáng.
• Thuốc điều trị:
  • Thuốc trợ tĩnh mạch: Diosmin + Hesperidin (Daflon 500mg) – liều tấn công 2 viên x 3 lần/ngày trong vài ngày, sau đó duy trì.
  • Thuốc nhuận tràng: Forlax, Duphalac, hoặc sorbitol để làm mềm phân.
  • Giảm đau, chống viêm: Paracetamol, hoặc thuốc chống viêm không steroid (theo chỉ định).
  • Thuốc tại chỗ: Kem bôi hoặc đặt hậu môn chứa corticosteroid, kháng sinh, hoặc các chế phẩm như Preparation H, Proctolog, Mastu (giảm sưng, cầm máu).
  • Kháng sinh: Chỉ dùng khi có nhiễm trùng hoặc viêm cấp.

Điều trị nội khoa thường cho kết quả tốt ở độ 1-2 nếu kiên trì 2-4 tuần.

3. Điều trị thủ thuật ít xâm lấn

Áp dụng khi nội khoa không đủ hoặc trĩ độ 2-3:

• Thắt búi trĩ bằng vòng cao su (Rubber band ligation): Thắt gốc búi trĩ để búi teo và rụng sau 7-14 ngày. Thực hiện ngoại trú, ít đau.
• Tiêm xơ búi trĩ: Tiêm thuốc gây xơ vào gốc búi, làm búi teo nhỏ.
• Quang đông hồng ngoại hoặc sóng cao tần (HCPT): Sử dụng nhiệt để đông mạch máu nuôi búi trĩ, sau đó cắt bỏ. Phương pháp HCPT được nhiều bệnh viện áp dụng nhờ ít đau, ít chảy máu, thời gian thủ thuật ngắn (20-40 phút), phục hồi nhanh (có thể về trong ngày).

4. Phẫu thuật khi bệnh nặng

Dùng cho trĩ độ 3-4, trĩ hỗn hợp, hoặc tái phát nhiều lần:

• Phẫu thuật cắt trĩ kinh điển (Milligan-Morgan, Ferguson): Cắt bỏ búi trĩ trực tiếp. Hiệu quả cao nhưng đau hơn, thời gian hồi phục lâu hơn (2-4 tuần).
• Phẫu thuật Longo (PPH – Procedure for Prolapse and Hemorrhoids): Cắt vòng niêm mạc trên đường lược, kéo búi trĩ lên và giảm nguồn máu nuôi. Ít đau, phục hồi nhanh, phù hợp trĩ nội độ 3-4 hoặc trĩ vòng.
• Các phương pháp hiện đại khác: Laser, Doppler-guided hemorrhoidal artery ligation (HAL-RAR), hoặc kết hợp.

Sau phẫu thuật, bác sĩ kê thuốc giảm đau, kháng sinh, nhuận tràng và hướng dẫn chăm sóc để tránh tái phát.

5. Lưu ý quan trọng trong phác đồ điều trị bệnh trĩ

• Cá nhân hóa: Phác đồ phải do bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa – hậu môn trực tràng chỉ định sau khi thăm khám, nội soi hậu môn và đánh giá chính xác.
• Phòng tái phát: Dù điều trị bằng cách nào, thay đổi lối sống (ăn uống, vận động, vệ sinh) là yếu tố quyết định lâu dài.
• Khi nào cần khám ngay: Chảy máu nhiều, búi trĩ sa không đẩy lên, đau dữ dội, sốt, hoặc nghi ngờ biến chứng.
• Không tự ý: Tránh tự mua thuốc hoặc dùng bài thuốc dân gian khi bệnh nặng, vì có thể làm tình trạng tệ hơn.

Phác đồ điều trị bệnh trĩ hiện nay ngày càng ít xâm lấn nhờ công nghệ như HCPT hay Longo, giúp người bệnh ít đau, phục hồi nhanh và tỷ lệ tái phát thấp hơn. Tuy nhiên, hiệu quả cao nhất vẫn là phát hiện sớm và điều trị đúng giai đoạn.

Nếu bạn đang có triệu chứng bệnh trĩ, đừng chủ quan. Hãy đến ngay các bệnh viện uy tín như Phòng khám trĩ HCM, Bệnh viện Bình Dân, Đại học Y Dược TP.HCM, Vinmec, hoặc các phòng khám chuyên khoa tiêu hóa – hậu môn trực tràng để được thăm khám và xây dựng phác đồ điều trị bệnh trĩ phù hợp nhất với tình trạng của mình.

Chúc bạn sớm kiểm soát được bệnh và trở lại sinh hoạt thoải mái! Sức khỏe hậu môn trực tràng ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống, hãy hành động sớm để tránh biến chứng không đáng có.