Polyp trực tràng: Khi nào cần cắt bỏ ?

Polyp trực tràng là những khối u lồi phát triển bất thường từ niêm mạc lớp lót bên trong trực tràng. Đây là tình trạng khá phổ biến ở đường tiêu hóa dưới. Hầu hết polyp trực tràng đều lành tính, nhưng một số loại có nguy cơ tiến triển thành ung thư đại trực tràng nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời. Việc quyết định cắt bỏ polyp trực tràng phụ thuộc vào kích thước, số lượng, loại polyp và triệu chứng của người bệnh.

Polyp trực tràng là gì và nguyên nhân hình thành ?

Polyp trực tràng hình thành do sự tăng sinh quá mức của tế bào niêm mạc trực tràng. Nguyên nhân chính bao gồm:

• Đột biến gen khiến tế bào phát triển bất thường.
• Yếu tố nguy cơ: tuổi cao (thường trên 50), chế độ ăn ít chất xơ, nhiều thịt đỏ và chất béo, thừa cân, hút thuốc, uống rượu, tiền sử gia đình bị polyp hoặc ung thư đại trực tràng, bệnh viêm ruột mạn tính (như viêm loét đại tràng hoặc Crohn).

Polyp trực tràng được phân loại chính thành:

• Polyp tăng sản (hyperplastic): Thường nhỏ, lành tính, ít nguy cơ ung thư.
• Polyp tuyến (adenomatous): Có nguy cơ tiền ung thư cao hơn, đặc biệt nếu có loạn sản hoặc kích thước lớn.
• Các loại khác: Polyp viêm, polyp hamartoma…

Triệu chứng của polyp trực tràng

Hầu hết polyp trực tràng không gây triệu chứng rõ rệt, đặc biệt khi kích thước nhỏ. Chúng thường được phát hiện tình cờ qua nội soi đại trực tràng định kỳ. Khi polyp lớn hoặc bị viêm, người bệnh có thể gặp:

• Chảy máu hậu môn (máu đỏ tươi dính phân hoặc giấy vệ sinh).
• Đi ngoài có dịch nhầy.
• Đau buốt hoặc khó chịu vùng hậu môn, trực tràng.
• Thay đổi thói quen đại tiện: táo bón xen kẽ tiêu chảy, phân mỏng.
• Thiếu máu nếu chảy máu kéo dài.

Nếu có triệu chứng, bạn cần đi khám sớm để loại trừ polyp trực tràng hoặc các bệnh lý khác.

Polyp trực tràng có nguy hiểm không ?

Phần lớn polyp trực tràng lành tính và không nguy hiểm ngay lập tức. Tuy nhiên, một số polyp (đặc biệt polyp tuyến) có thể phát triển thành ung thư sau nhiều năm. Nguy cơ ung thư tăng theo:

• Kích thước: Polyp dưới 5mm nguy cơ rất thấp; từ 5-10mm nguy cơ tăng dần; trên 20mm nguy cơ cao (có thể lên đến 30-50% nếu kéo dài).
• Số lượng: Nhiều polyp cùng lúc làm tăng nguy cơ.
• Loại polyp và mức độ loạn sản.

Vì không có cách nào chắc chắn dự đoán polyp nào sẽ trở thành ung thư, các bác sĩ thường khuyến cáo cắt bỏ hầu hết polyp trực tràng khi phát hiện để phòng ngừa.

Khi nào cần cắt bỏ polyp trực tràng ?

Bác sĩ sẽ quyết định cắt bỏ polyp trực tràng dựa trên các tiêu chí sau:

1. Kích thước polyp:
   • Polyp ≥ 5mm (0,5 cm) thường được khuyến cáo cắt bỏ để sinh thiết và loại bỏ nguy cơ.
   • Polyp nhỏ hơn 5mm, dạng tăng sản, không triệu chứng: Có thể chỉ theo dõi định kỳ bằng nội soi, không nhất thiết cắt ngay.
2. Loại polyp và nghi ngờ ác tính:
   • Polyp tuyến hoặc có dấu hiệu loạn sản: Cần cắt bỏ sớm.
   • Polyp nghi ngờ ung thư (hình dạng bất thường, loét, chảy máu nhiều): Cắt bỏ ngay để chẩn đoán và điều trị.
3. Số lượng và triệu chứng:
   • Nhiều polyp: Thường cắt bỏ để kiểm soát.
   • Có triệu chứng (chảy máu, đau, thay đổi đại tiện): Cần can thiệp sớm.
4. Vị trí: Polyp ở trực tràng dễ tiếp cận hơn nên thường cắt qua nội soi.

Phương pháp cắt polyp trực tràng:

• Cắt polyp qua nội soi (polypectomy): Phổ biến nhất, thực hiện trong quá trình nội soi đại trực tràng. Bác sĩ dùng vòng thắt (snare) hoặc kẹp cắt polyp, có thể đốt điện để cầm máu. Thủ thuật ít xâm lấn, thực hiện ngoại trú, thời gian hồi phục nhanh.
• Với polyp rất lớn hoặc vị trí khó: Có thể cần kỹ thuật cắt niêm mạc nội soi (EMR) hoặc phẫu thuật nội soi ổ bụng (laparoscopic).
• Hiếm khi cần phẫu thuật mở nếu polyp nghi ngờ ung thư xâm lấn sâu.

Sau cắt, polyp sẽ được gửi giải phẫu bệnh để kiểm tra lành tính hay ác tính. Hầu hết trường hợp cắt polyp qua nội soi an toàn, ít biến chứng (chảy máu, thủng ruột rất hiếm nếu làm tại cơ sở uy tín).

Đừng chờ đến khi có triệu chứng mới kiểm tra, vì polyp trực tràng thường âm thầm phát triển. Tầm soát định kỳ là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe.