Trĩ nội là gì ? Phân độ và cách điều trị hiệu quả

Trĩ nội (internal hemorrhoids) là tình trạng các đám rối tĩnh mạch ở vùng hậu môn – trực tràng (phía trên đường lược) bị giãn nở, sưng phồng do chịu áp lực tăng cao. Khác với trĩ ngoại nằm ngoài hậu môn và dễ gây đau, trĩ nội thường nằm sâu bên trong ống hậu môn nên ban đầu ít gây đau rát. Triệu chứng điển hình là chảy máu tươi khi đại tiện, cảm giác cộm nặng hoặc ngứa ngáy hậu môn. Nếu không điều trị kịp thời, búi trĩ có thể sa ra ngoài và gây nhiều biến chứng.

Bệnh trĩ nội đang ngày càng phổ biến ở người trẻ do lối sống ngồi nhiều, táo bón mãn tính và chế độ ăn thiếu chất xơ.

Phân độ trĩ nội

Trĩ nội được chia thành 4 độ (theo phân loại Goligher phổ biến), dựa trên mức độ sa búi trĩ và triệu chứng:

• Trĩ nội độ 1: Búi trĩ nhỏ, nằm hoàn toàn bên trong ống hậu môn, chưa sa ra ngoài. Triệu chứng: Chảy máu tươi nhẹ khi đại tiện (dính giấy vệ sinh hoặc lẫn trong phân), có thể ngứa nhẹ hoặc khó chịu hậu môn. Không đau hoặc đau rất ít. Giai đoạn này dễ bị bỏ qua vì triệu chứng mơ hồ.
• Trĩ nội độ 2: Búi trĩ sa ra ngoài khi rặn đại tiện hoặc đi cầu nhưng tự co vào sau đó. Triệu chứng: Chảy máu nhiều hơn (có thể nhỏ giọt hoặc bắn thành tia), cảm giác cộm nặng, ngứa rát hậu môn tăng lên.
• Trĩ nội độ 3: Búi trĩ sa ra ngoài khi đại tiện, vận động hoặc ngồi xổm và phải dùng tay đẩy vào. Triệu chứng: Đau rát rõ rệt, chảy máu thường xuyên, dễ viêm nhiễm, tiết dịch nhầy, ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt hàng ngày.
• Trĩ nội độ 4: Búi trĩ sa ra ngoài thường trực, không đẩy vào được, thậm chí sa nghẹt. Triệu chứng: Đau dữ dội, chảy máu nhiều, viêm loét, có nguy cơ hoại tử búi trĩ, thiếu máu hoặc nhiễm trùng nặng.

Cách điều trị trĩ nội hiệu quả

Điều trị trĩ nội phụ thuộc vào độ bệnh. Mục tiêu là giảm triệu chứng, làm teo búi trĩ và ngăn ngừa tái phát bằng cách giảm áp lực lên tĩnh mạch hậu môn.

1. Điều trị bảo tồn (áp dụng cho độ 1 và độ 2, đôi khi hỗ trợ độ 3)

• Thay đổi lối sống và chế độ ăn (nền tảng quan trọng nhất):
  • Tăng chất xơ: Ăn nhiều rau củ, trái cây (chuối, thanh long, cam, táo), ngũ cốc nguyên hạt, uống đủ 2-2,5 lít nước/ngày.
  • Tránh táo bón: Không nhịn đại tiện, không rặn mạnh, không ngồi lâu trên bồn cầu.
  • Vận động: Tập thể dục đều đặn (đi bộ, yoga), đứng dậy đi lại sau mỗi 45-60 phút ngồi làm việc.
  • Hạn chế: Đồ cay nóng, rượu bia, cà phê, thức ăn nhanh.
• Thuốc điều trị (theo chỉ định bác sĩ):
  • Thuốc làm mềm phân, chống táo bón.
  • Thuốc uống hỗ trợ tĩnh mạch (diosmin, flavonoid).
  • Kem bôi/trực trĩ hoặc thuốc đặt chứa corticosteroid, thuốc co mạch để giảm sưng, ngứa, chảy máu.
  • Ngâm nước ấm (sitz bath) 10-15 phút, 2-3 lần/ngày để giảm viêm.

Với độ 1-2, nhiều người kiểm soát tốt triệu chứng chỉ sau 2-4 tuần nếu kiên trì thay đổi lối sống.

2. Thủ thuật không phẫu thuật (office-based procedures)

Khi thay đổi lối sống + thuốc chưa đủ hiệu quả (thường áp dụng cho độ 2-3):

• Thắt búi trĩ bằng vòng cao su (Rubber Band Ligation): Phương pháp phổ biến, hiệu quả cao, ít đau. Búi trĩ teo và rụng sau 5 – 7 ngày.
• Tiêm xơ búi trĩ (Sclerotherapy): Tiêm dung dịch làm búi trĩ co nhỏ.
• Quang đông hồng ngoại (Infrared Coagulation) hoặc laser, sóng cao tần.

Những thủ thuật này thực hiện ngoại trú, thời gian ngắn, hồi phục nhanh, tỷ lệ thành công cao ở giai đoạn sớm.

3. Phẫu thuật

Chỉ định cho độ 4 hoặc độ 3-4 không đáp ứng với các phương pháp trên, có biến chứng (sa nghẹt, viêm loét nặng):

• Phẫu thuật cắt trĩ truyền thống (hemorrhoidectomy).
• Các kỹ thuật hiện đại: Longo (cắt vòng niêm mạc), laser, HCPT… giúp giảm đau và hồi phục nhanh hơn.

Những lưu ý quan trọng

• Khám sớm: Đừng chủ quan với chảy máu hậu môn. Bác sĩ sẽ nội soi để chẩn đoán chính xác và loại trừ các bệnh khác (nứt hậu môn, polyp, ung thư trực tràng).
• Phòng tái phát: Duy trì chế độ ăn giàu chất xơ, vận động đều và thói quen đại tiện tốt suốt đời.
• Không tự ý dùng thuốc hoặc mẹo dân gian lâu dài mà không có chỉ định bác sĩ, vì có thể gây kích ứng hoặc bỏ lỡ bệnh nặng.

Trĩ nội là bệnh phổ biến nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát và điều trị hiệu quả nếu phát hiện sớm. Độ 1-2 thường chỉ cần thay đổi lối sống và thuốc; độ cao hơn có thể dùng thủ thuật ít xâm lấn mà không cần phẫu thuật lớn. Đừng để sự ngại ngùng khiến bệnh tiến triển đến độ 4 – lúc đó việc điều trị sẽ phức tạp và tốn kém hơn.

Nếu bạn đang có dấu hiệu chảy máu, đau rát hoặc sa búi khi đại tiện, hãy đến ngay chuyên khoa Tiêu hóa hoặc Hậu môn – Trực tràng để được thăm khám và tư vấn phác đồ phù hợp. Sức khỏe hậu môn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống – hành động sớm sẽ giúp bạn tránh được nhiều phiền toái không đáng có.